Berichten

Sombermans? Check this!

Sombermans? Check this!

 

 

De overload aan herfstfoto’s op social media, verregende mensen en grijze luchten maken de stand van zaken duidelijk. Het is herfst. 69.9 milimeter regen is gevallen in de eerste anderhalve week van oktober, dat is bijna de hoeveelheid regen voor de hele maand. Paadjes worden glad en natte sokken in regenlaarsjes worden weer dagelijkse kost.

 

Het buiten zijn en buiten leven is abrupt tot een eind gekomen voor velen. Samen met het vele online werken, wegvallen van een natuurlijke grens tussen werk en privé en de kortere dagen, levert dat psychische en fysieke klachten op. Om maar niet te spreken over maatregelen en beperkingen die een onderdeel van ons leven zijn geworden. De kans om je “sombermans” te voelen is vele malen groter dan in de lente en zomer.

 

De meesten van ons zoeken naar korte termijn oplossingen. Een vakantie naar de zon boeken, vet en suiker eten, meer Netflixen, kortom meer verdoven. Even het ongemak niet voelen. Het herfstweer trotseren hoort daar niet bij.

Als je dan toch de kou en nattigheid trotseert, de natuur in duikt en om je kijkt kom je tot een andere conclusie. De lucht is door de regen gevuld met geuren. Dieren en planten oogsten de rijkdom van de afgelopen zomer. En er is veel te zien!

 

Het is een drukte van jewelste boven en onder de grond. Najaarsbloeiers zoals klimop nemen het over van de zomerbloeiers. Paddenstoelen schieten overal als ….nou ja paddenstoelen uit de grond om zich voort te kunnen planten, om organisch afval op te ruimen, om bomen te helpen in hun groei, om mensen, dieren en insecten van voedsel te voorzien én als ingrediënt voor antibiotica (bron Natuurmonumenten en IVN).

 

Ook als deze weetjes je helemaal niet kunnen interesseren of opbeuren, is de tocht richting de natuur helpend. Die tocht mag heel klein beginnen. Met een plantje op je bureau plaatsen, een mooi natuurplaatje boven je bank, uit het raam staren naar een boom of de lucht of een rondje van 5 minuten buiten lopen langs groene perkjes. Die wandeling van 25 kilometer komt nog wel.

 

En als je denkt dat je daar geen tijd voor hebt tijdens je werk, think again please! We leven in een tijd waarin we nog meer aandacht moeten besteden aan onze gezondheid. Moeten, willen en kunnen. Juist op het werk!

 

Wat gaat jouw eerste stap zijn? Wij lezen je reacties graag in de comments.

 

 

 

Geschreven door Irina Poleacov voor De Buitenpsychologen

Promotieonderzoek naar herstel van burn out

Promovendus Roald Pijpker van de leerstoelgroep Gezondheid en Maatschappij van Wageningen University onderzoekt hoe Buitenpsychologie bij kan dragen aan het herstellen van jonge werknemers met een burn-out. De samenwerking met de intrinsiek gemotiveerde Buitenpsychologen verloopt heel natuurlijk en soepel.

 

 

Veel onderzoek toont aan dat het zijn in de natuur direct bijdraagt aan onze gezondheid en welbevinden. Het meest recente voorbeeld dateert uit een Brits onderzoeker waar gekeken is naar hoevéél tijd iemand in de natuur moet doorbrengen om een effect op de gezondheid teweeg te brengen. Ze vroegen aan twintigduizend mensen hoeveel tijd ze de afgelopen week in een natuurlijke omgeving doorbrachten en naar hun welzijn. Er is gekeken naar de tijd die is doorgebracht in een bos, park, landelijk gebied of vlakbij het water. Daaruit blijkt dat mensen die minimaal twee uur per week in de natuur doorbrengen veel vaker aangeven dat ze tevreden zijn met hun leven en in goede gezondheid verkeren. Het maakt niet uit of die twee uur aaneengesloten of verspreid over de week in de natuur wordt doorgebracht. Ook de mate van bewegen blijkt niet belangrijk. Simpelweg stilzitten en de natuur in je opnemen zorgt al voor een positief effect.

De positieve effecten van de natuur op onze gezondheid en welzijn worden ook steeds meer gebruikt in de gezondheidszorg. In de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) laten BIG-geregistreerde psychologen begeleiding steeds vaker in de natuur plaatsvinden. Je kunt je voorstellen dat juist nu steeds meer psychologen de natuur opzoeken; dat is dan een paradoxaal positief effect van de COVID-19 crisis. Tegelijkertijd staat onderzoek naar Buitenpsychologie nog in de kinderschoenen, maar eerste studies suggereren consistent dat ‘natuur als spreekkamer’ voordelige effecten heeft op het herstelproces van de cliënt, het welzijn van de zorgprofessional en dus de kwaliteit van de begeleiding. Maar hoe kun je nu de effectiviteit van Buitenpsychologie en de succesfactoren van deze interventie in kaart brengen? Het promotieonderzoek van Roald Pijpker richt zich specifiek op het beantwoorden van deze vraag om Buitenpsychologie meer op de radar te krijgen binnen de reguliere GGZ.

In zijn eerste twee deelonderzoeken stond onderzoek naar herstel van burn-out, in het algemeen, onder jonge werknemers centraal. Hierbij is niet expliciet gekeken naar de rol van groen, maar wel naar de succesfactoren die het herstel van burn-out kunnen verklaren. Je fysiek en mentaal goed voelen, buiten zijn, signalen die je lichaam geeft leren herkennen en begrijpen, reflecteren op het heden en de toekomst, het hervinden van zingeving, en een gevoel van controle over het herstelproces zijn maar een aantal voorbeelden van hulpbronnen die bijdragen aan het herstelproces. Buitenpsychologie heeft de potentie om deze (tijdelijke) uitgeputte hulbronnen te herstellen en daarmee jonge werknemers weer grip op de situatie te geven en een succesvol re-integratieproces te ondersteunen.

Roald is momenteel in Zürich, bij het Center of Salutogenesis, waar hij een evaluatiemodel ontwikkeld om het effect van Buitenpsychologie en de werkzame kernelementen in kaart te brengen. Hierbij staat de context van Buitenpsychologie (wat gebeurt er), het proces (welke veranderingen vinden plaats) en uitkomsten (wat levert Buitenpsychologie op) centraal. De resultaten van de eerste twee deelonderzoeken geven uiteraard een richting naar de mogelijke processen en uitkomsten. Tegelijkertijd neemt Roald online interviews af met oud-cliënten van Buitenpsychologie en de Buitenpsychologen zelf, om de ervaringen in kaart te brengen en zo de context, processen en uitkomsten beter inzichtelijk te krijgen. Ook worden er expertinterviews afgenomen met onderzoekers uit Noorwegen en Sweden, waar de natuur al sterker is ingebed in het reguliere zorgstelsel. Deze participatieve methode – waarbij inzichten vanuit verschillende invalshoeken elkaar aanvullen – zal uiteindelijk resulteren in een evaluatiemodel op maat.

In 2021 vindt de laatste deelstudie plaats van het promotieonderzoek, waarbij Buitenpsychologie psychologie daadwerkelijk geëvalueerd wordt op effect en onderliggende succesfactoren, met andere woorden, de werkzame kernelementen die bijdragen aan het herstel van jonge werknemers meet burn-out. Waar veel onderzoek zich primair richt op de meerwaarde van Buitenpsychologie voor het herstelproces van cliënten, leggen wij ook het accent op de meerwaarde voor de GZ-psychologen zelf en de begeleiding in zijn geheel. Door deze holistische evaluatie is de kans het grootst om Buitenpsychologie echt op de radar de zetten binnen de reguliere GGZ. In juni 2022 zal het promotieonderzoek afgerond zijn en is iedereen uiteraard welkom bij de verdediging van het proefschrift later dat jaar.

 

 

Onderzoeksteam:

Promovendus: Roald Pijpker, MSc, (Onderzoeker en projectleider, Gezondheid en Maatschappij, Wageningen University)

Copromotor: Dr. Ir. Lenneke Vaandrager (Universitair Hoofddocent, Gezondheid en Maatschappij, Wageningen University)

Comopromotor: Dr. Esther Veen (Universitair Docent, Rurale Sociologie, Wageningen University)

Promotor: Prof. Dr. Maria Koelen (Professor Emeritus, Gezondheid en Maatschappij, Wageningen University)

Zomervibes

 

Juli 2020

De agenda stroomt vol. Workshops, trainingen, vervolgtrainingen en intervisie vullen september, oktober en november. De zomervakantie moet nog beginnen en wij zitten met ons hoofd in het najaar. Wat een overvloed!

 

Flashback: maart 2020

In één klap is onze drukbezette maand maart leeg. Alles waar we naartoe hadden gewerkt komt met een ruk tot stilstand. We zitten thuis, proberen thuisonderwijs te geven en zien cliënten online. De 1 is optimistisch over trainingen door laten gaan, moet lukken! De ander is keihard realistisch en wil alles na de zomervakantie verplaatsen.

 

Weken van (financiële) onzekerheid, onderhandelingen over annuleringsvoorwaarden en coulance, online opties bekijken en dagelijks met elkaar brainstormen volgen. We zoeken ons heil in de natuur, nu meer dan ooit. Het voelt als overleven.

 

De zee in mag en voelt veilig, te paard de hei op ook. We trekken ons op aan de lente die onverstoorbaar doorgaat met groeien en bloeien. Noodgedwongen zijn we veel meer thuis, minder onderweg en minder onder de mensen. We zijn naast ondernemers, psychologen en moeders opeens ook docenten van onze eigen kinderen. Ontroering, irritatie, dankbaarheid, machteloosheid, respect en benauwdheid wisselen elkaar in rap tempo af. Soms binnen 1 uur. Emotieregulatie is a bitch.

 

Overvloed en mindset

Terug naar het hier en nu. Er is een leven voor en na maart 2020. We zijn inmiddels gewend aan de 1,5 meter maatschappij. Minder reizen of reizen met mondkapje. Desinfecteren en bij elke 2 keer niezen of hoesten toch doordenken. Online werken en leren.

 

Hoe gaan we de zomer in? De camping op? Pak jij al een vliegtuig of blijf je toch in eigen land?

 

Wij voelen ons in de natuur als een vis in het water. Voor veel mensen is daar nu iets in aan het verschuiven. Binnen is minder veilig met meer mensen, buiten is beter. Het voelt alsof we terug zijn bij af, in a good way. Nog niet heel lang terug werd de hele dag binnen in een gebouw van hout, beton en metaal zitten vooruitgang en veiligheid. Terwijl de miljoenen jaren ervoor gegrift staan in onze genen en celgeheugen. Miljoenen herinneringen en ervaringen met en in de natuur.

 

Ons massaal herinneren dat buiten beter is voelt voor ons als overvloed in een onzekere tijd. Waar ervaar jij overvloed? In de regenachtige dagen die de natuur voeden? Of juist de belofte aan lekker zonnig weer volgende week? Weer mogen werken op kantoor, kids weer naar school en op een terrasje mogen zitten?

 

Iedereen heeft een verhaal van vòòr maart 2020 en eentje erna. Die leven we nu. Wij nodigen jullie, de lezers van dit stuk, uit om samen met ons een mindset van overvloed de zomer in mee te nemen. Als seizoen van groei, bloei en vakantie is dit uitgerekend de tijd.

 

Wat kan wel? Wat hoeft niet meer zo nodig? Wat heb je geleerd? Wat heb je losgelaten? Waar ben je dankbaar voor? En wie wil je daarmee verrijken?

 

De agenda stroomt nu langzaam leeg. Wat een overvloed!

 

 

Geschreven door Irina Poleacov voor De Buitenpsychologen

Heldenverkiezing 2020

De Buitenpsychologen zijn genomineerd voor de Gezonde helden 2020:

Stem voor ons op gezondnu.nl!

Lees meer

THERAPIE IN HET GROEN, DOEN? Een onderzoek naar de voor- en nadelen van wandeltherapie.

Wij hebben Sanne, studente aan de Hanzehogeschool Groningen, mogen begeleiden bij haar scriptie over wandeltherapie. Ze heeft een mooi en overzichtelijk werk geleverd voor de psychologen die als Buitenpsycholoog werken. Het levert suggesties op voor verbetering en doorontwikkeling van dit prachtige werkveld. Voor alle geïnteresseerden die niks of weinig weten van wandeltherapie geeft haar scriptie een diepgaande introductie en kennismaking met dit pioniersveld met al zijn uitdagingen en mogelijkheden.

 

 

Voor u ligt de afstudeerscriptie over wandeltherapie. Ik heb de afstudeerscriptie geschreven vanuit mijn opleiding Toegepaste Psychologie aan de Hanzehogeschool Groningen. De opdrachtgevers voor dit onderzoek waren De Buitenpsychologen. In de loop van mijn studieloopbaan begon ik steeds meer te zoeken naar de verbinding tussen mens en natuur. De Buitenpsychologen hebben ervoor gezorgd dat ik ook mijn afstudeerscriptie binnen dit thema kon schrijven. De Buitenpsychologen wilden dat er meer onderzoek naar wandeltherapie komt en zo konden we iets voor elkaar betekenen.

 

Deze afstudeerscriptie is bestemd voor De Buitenpsychologen en voor iedereen die is geïnteresseerd in Wandeltherapie. De scriptie geeft inzicht in de uitvoering van Wandeltherapie en wat de ervaren voor- en nadelen zijn.

 

Ten eerste gaat mijn dank uit naar Charlotte de Wolff. Zij heeft mij tijdens het schrijven van deze scriptie begeleid. Ondanks mijn privéomstandigheden, heeft zij mij gesteund, begrip getoond en ervoor gezorgd dat ik weer verder kon. Daarnaast wil ik ook Irina en Christel bedanken voor hun begrip en enthousiasme over wandeltherapie. Als laatste wil ik alle (Buiten)psychologen bedanken die hebben meegewerkt aan dit onderzoek en voor het vertellen van de mooie ervaringen.

 

Veel leesplezier!

 

Groningen, 03-06-2020 Sanne Huinink

 

Lees hier de scriptie

De werkdag van…De Buitenpsychologen

De Buitenpsychologen staan in de De Psycholoog! Benieuwd naar onze werkweek?

 

Lees meer.

Genade? Natuurlijk.

 

Na een paar weken van veel informatie en veel onzekerheid, voelen wij ons overspoeld. Hebben jullie dat ook?

 

Wij hebben voor onszelf, in de natuur, deze inzichten gevonden. Die willen we graag met jullie delen.

 

# 1 : Genade en gemeenschap. Lief zijn voor jezelf en lief zijn voor een ander. Leg de lat niet te hoog. Zoek verbinding en troost bij elkaar. Ook als je gezond bent of niemand verloren hebt. Slow down. Dieren in de wildernis blijven bij elkaar om gevaar het hoofd te bieden. Bomen vormen families die elkaar voeden en ondersteunen in moeilijke tijden.

 

# 2: Veerkracht en vertrouwen. Wij als mensheid kunnen dit. Deze lastige tijd dragen. Zoals de natuur verlies lijdt, zo lijden wij nu ook verlies. Wij zijn natuur. Het houdt ons echter niet tegen om te groeien en te evolueren. Met vallen en opstaan. Vertrouw op je eigen natuurlijke veerkracht.

 

# 3 : Moed moet.? Moedig zijn kunnen we leren. Je doet jezelf tekort als je denkt dat sommige mensen moediger geboren worden. Ook jij kunt moed leren. Praten over wat je bezig houdt is moedig. Delen dat jij je kwetsbaar voelt is moedig. Aangeven dat je het ook niet weet is moedig. De natuur kan daarin een groot voorbeeld zijn. Elke lente gaan jonge vogels hun nest uit, komen er knoppen aan een boom, breken vlinders uit hun cocon. Zonder te weten hoe het verder gaat.

 

# 4 : Overgave. Het leven doet. Ook al lijkt het zo maakbaar, at the end of the day, hebben we weinig te zeggen over wat ons te wachten staat. We hebben de keuze om te vechten en te vluchten òf om mee te bewegen. Aansluiten. De lente neemt zijn tijd, want in de nacht kan het nog vriezen. Alles in de natuur geeft zich over en wacht het juiste moment af.

 

# 5 : Bigger picture. Een crisis van deze omvang hebben de meesten van ons nog niet meegemaakt. De mensheid als geheel heeft eerder met dit bijltje gehakt. We’ve been down this road before. Evolutie heet het. De natuur weet wel raad met een flinke crisis. Hoe? Door genade, veerkracht, moed, overgave en the bigger picture te tonen en te volgen.

 

 

 

 

 

 

Geschreven door Irina Poleacov voor De Buitenpsychologen

contact@debuitenpsychologen.nl

Natuuropdracht: Spiegeltje, spiegeltje in de natuur..

 

 

 

 

Wat kan het je opleveren:

 

Dingen vanuit een ander invalshoek bekijken. Een spiegel vervormt de werkelijkheid zoals we die waarnemen met onze ogen. Het daagt onze brein uit om een nieuwe betekenis te geven aan wat we zien en om ons te heroriënteren. Het speelse effect maakt het makkelijker vanuit het hoofd te stappen in het lichaam en de beleving. Je kunt het gebruiken om de natuur anders te beleven, maar ook als je een dilemma hebt die een nieuwe context of perspectief behoeft.

 

 

Instructie:

Neem een spiegeltje mee de natuur in. Als je geen spiegeltje hebt kun je ook een plas water gebruiken of ander reflecterend materiaal. In het geval van het spiegeltje, houd je die met gestrekte armen op heuphoogte en kijk je erin om te zien wat erin weerspiegelt wordt.

 

Zoek een boom of iets anders wat je aandacht trekt uit. Ga bij die boom staan en houd het spiegeltje met 2 handen vast op heuphoogte. Hiervoor moet je waarschijnlijk je armen strekken.

 

Wat valt je als eerste op?

 

Kun je het terugvinden als je er direct naar kijkt in plaats van via het spiegeltje?

 

Wat is het verschil tussen “het echte beeld” en de weerspiegeling?

 

Welke spreekt je het meest aan?

 

Wees gewaarschuwd. Het kan zijn dat je niet meer kan stoppen.

 

Wil jij je ervaring delen? Je kunt het hieronder in de reacties kwijt. Mooie foto’s kun je ook met ons delen via social media of de mail.

 

contact@debuitenpsychologen.nl

 

Veel plezier!!!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Geschreven door Irina Poleacov voor De Buitenpsychologen.

 

Bron: J. van den Houdt en V. Siebering. En nu naar buiten!

 

© De Buitenpsychologen 2020 | www.debuitenpsychologen.nl | contact@debuitenpsychologen.nl

Belangrijke mensen op bezoek

Belangrijke mensen op bezoek

 

Wat denk jij als eerste bij de term belangrijke mensen? Zou ik gewandeld hebben met de minister president? Of een bekende Nederlander? Misschien een hot shot uit het buitenland of een goeroe?

Lees jij nu ook snel door om een antwoord te krijgen?

Ga mee de natuur in, daar liggen alle antwoorden die je zoekt.

 

Mijn cliënt, een man, komt voor de derde keer bij me. Hij moet er ver voor rijden, maar de nood is hoog. Er is heel veel te vertellen, maar het vertrouwen is wankel. Rustig aan, stapje voor stapje, letterlijk. De natuur werkt kalmerend, hij is vertrouwd met bossen, wind en regen, dieren. Zijn wieg stond in een land waar de bossen groot en donker zijn en vol met roofdieren.

 

Zijn huidige leven daarentegen is gevuld met allerlei dingen die hem angst aanjagen. Mensen (massa’s), geen vrienden en familie dichtbij hebben, zich moeilijk verstaanbaar kunnen maken, verantwoordelijkheid voor 2 families. Hij onderhoudt zijn gezin in Nederland en zijn stamgezin in zijn geboorteland.

 

En zo ontrolt zijn verhaal tijdens het wandelen. De eerste hoofdstukken van verwaarlozing, parentificatie, mishandeling en levensgevaar spreken boekdelen. Het is makkelijk voor te stellen hoe zijn wantrouwen is ontstaan, de stevige paniekstoornis zijn leven beheerst en hij opgebrand is na jaren doorzetten.

 

Maar dan. We slaan een nieuw pad in en opeens komen we bij andere hoofdstukken. “ Zolang mijn opa leefde werd niemand geslagen. Hij beschermde mij en mijn moeder en iedereen had respect voor hem. Hij was nooit boos op mij en altijd in voor een potje voetbal. Bij mijn opa kwamen altijd belangrijke mensen….”.

In de enkele seconden die mijn cliënt nodig had om zijn zin af te maken, groeide zowel mijn nieuwsgierigheid als mijn beeld van hoe het moet zijn geweest.

“Bij mijn opa kwamen altijd belangrijke mensen. Boswachters en jagers “. Ik had opeens een andere man naast me lopen. Hij straalde kalmte uit, praatte honderduit over het samenzijn met deze mannen op zijn vierde. Zuchtend merkte hij op dat het zijn mooiste herinnering was. Het leven was toen vol.

 

Ik heb gewandeld met deze man en zijn verhaal. Hij heeft zijn gelukzalige momenten met zijn opa, de jagers en boswachters herbeleefd. En ik heb deze belangrijke mensen ook een beetje mogen leren kennen. En gezien wat ze bijgedragen hebben aan de groei van deze man.

 

De volgende keer dat iemand het over belangrijke mensen heeft, zal ik me afvragen of het jagers en boswachters zijn geweest. En jij?

 

Geschreven door Irina Poleacov

voor De Buitenpsychologen

Een beetje boel winterblues? 5 tips! +Bonustips!

Dit zijn geen 5 tips tégen een beetje boel winterblues. Tegen bekt wel lekker, maar doet vrij weinig voor je. Lees : niks. Wanneer heb jij voor het laatst de strijd gewonnen tegen de regen, harde wind of een hoge golf? Just saying.

Opgroeiend aan zee hebben we geleerd ons (mentaal) over te geven aan harde (tegen) wind en gewoon door te trappen. Duiken onder hoge golven door en spelen in de regen maakten deel uit van onze jeugd.

Ok, meebewegen dus met die winterblues. HOE DAN?

 

# 1 : Boomtoppen maand

Neem 10-30 minuten om naar boomtoppen te kijken. Hoe diverser hoe beter, maar 1 boom werkt ook. Buiten is top, maar van achter het glas werkt het ook ?. Wat roept het beeld bij je op? Schrijf het op. 1 woord is prima, 1 A4 ook. Doe dit een hele week, elke dag. Het helpt om daar een vast tijdstip voor in te plannen in je agenda.

Wissel af. De week erop kijk je elke dag naar de zonsopgang. Daarna pak je de zonsondergang. Wees creatief. Wat ga je de laatste week bekijken?

Als het goed is heb je na 4 weken 4 woorden of een klein boekwerkje geschreven.

 

# 2:  Incheck wandeling

Wandel door de natuur. Zet je telefoon even op stil. Zet bewust je voeten op de grond, voel je voet afrollen van hiel naar tenen toe. Spits je oren en hoot wat er voor geluid op je af komt. Snuffel de (natuur)geuren op, voel de regen/kou/wind op je huid en geef je ogen de kost. Check in bij je zintuigen. Misschien hoor je iets wat je ogen verder willen bekijken. Of zie je iets wat je vingers willen onderzoeken. Nieuwsgierig en somber gaan niet lekker samen. Dus hoe nieuwsgieriger, hoe beter.

 

# 3 : Klim in een boom

Voor de 10 meter giant gaan? That’s up to you!

Denk wel aan sterke schoenen en kleding en de gladde en natte boomstam. Voordat je begint met klimmen kun je bedenken waar je klim voor staat. Het kan behulpzaam zijn om alle takken die je tegenkomt als stappen te benoemen naar je wensbeeld bovenin. Je kunt ook eerst lekker klimmen en buiten adem bovenin voelen wat je voelt in je lijf. En waar je nu staat in je leven/relatie/enz.

 

# 4 Dansen in de regen of springen in plassen

Seriously? Yep!

Voor gevorderden: je mag je nat laten regen of soppen in je schoenen, maar regenkleding aantrekken mag ook ?

Ben je echt een beginner (net als wij een paar jaar terug) of vindt je hoofd er van alles van, start klein. Observeer kinderen die zich wagen aan modder, regenplassen, hopen bladeren. Dip de neus van je schoen in een plas. Neem waar wat deze ogenschijnlijk zinloze en kinderlijke actie met je doet. Bouw het op. Volgende stap is wellicht met 1 voet stappen in een ondiepe plas. Daag jezelf uit. Kijk of er herinneringen komen aan tijden waarin je dit zonder nadenken deed, als kind.

 

# 5 Overleven en nieuw leven

Het verbaast mij elke winter weer hoeveel planten gedijen in de winter. Zet wintergroene/harde planten op je balkon, plant alvast voorjaarsbollen en kijk of je binnen planten een andere staanplaats, andere pot of meer TLC nodig hebben. Ik ben niet zo een prater tegen planten, maar raak wel graag de blaadjes aan als ik water geef. Waar zit jouw comfortzone wat dat betreft? Stap daar eens buiten.

 

# 6 Koop een lichtlamp

# 7 Beweeg minimaal 30 minuten per dag (trap, fiets, lopen tijdens lunch)

# 8 Eet gezonde vetten (avocado, vette vis, noten, olijfolie)

# 9 Houd je bekken warm, met name vrouwen schijnen dit te weinig te doen volgens lichaamsgerichte therapeuten (lange truien, hemdjes, jassen)

# 10 Vaker tussen de lakens duiken of de sauna in en (ayuverdische) massages regelen